NAMAZIN İÇİNDEKİ ŞARTLAR

alperen · **alperen** » 04 Tem 2007, 18:05

NAMAZIN İÇİNDEKİ ŞARTLAR
ALPEREN GÜRBÜZER

Namaz bütün zikir çeşitlerini bağrında taşımasıyla Miraç özelliği kazanmıştır. Tüm Meleklerin özel yaptığı ibadet çeşitleri hepsi namaz içerisine kodlanmış durumda. Meleklerin kimi kıyam, kimi rüku, kimi sücud vs. halde ibadet ederler çünkü.
TAHRİME
İftitah tekbiri ile ruh semaya yönelir, elleri kaldırmakla da dünyevi ihtiraslarımızı arka plana itmiş oluruz böylece.
Tahrimeden kasıt En büyüksün anlamında Allahu Ekber demektir. Tekbir ibadetin olmazsa olmazı. Allah ile münasebetin ilk adımı. Eğilirken yüz sürerken, kalkerken mutlak büyüğün Allah ın olduğunu tekbirle dile getiririz. Çünkü büyüklük mutlak manada Allaha ait. Allahu Ekberin haricinde; Allahu Azam, Allahu Kebir, Allahu Celil, Lailahe illalah, Elhamdülillah, Subhanellah vb. ifadelerin hepsi tekbir manasına gelir, dolayısıyla tekbir yerine geçer.
Evet namaza Allahu Ekber lafzıyla başlamak vaciptir. Çünkü Peygamberimiz bu şekilde devam etmiş, fakat farz değildir.
Kim imamdan önce tekbir alırda imamdan önce tekbiri bitirirse namaza başlamış olmaz. Rüku ve sücud tekbirlerini terk etmek veya noksan söylemek ise tenzihen mekruhtur.
Namaza girişte bir insan ister Arapçasını söyleyebilsin, isterse söyleyemesin, hangi dilde telbiye getirirse caizdir.
Tekbiri Farsça Allahü Ekber diyerek başlanılsa caizdir. Ancak imameyn bu konuda Arapça tekbir almaktan aciz kalmayı şart koşmuştur. Farsça namaza başlamak hususunda İmamı Azamın delili daha kuvvetli, çünkü namazda aranan şeyin zikir ve tazim(saygı) olması dolayısıyladır. Ki, bu husus her lisanla her lafızla olur.
Bir kimse Farsça tekbir alır, hayvan keserken Farsça besmele çeker, yahut ihrama girerken Farsça veya herhangi bir dille telbiye getirirse Arapcasını söyleyebilsin söyleyemesin caizdir. İftitah tekbiri rüku olduğu için değil, kıyama bitiştiği için şarttır, yani farzdır.
Sena, Kunut, Bayram ve Cenaze tekbirlerinde eller salınır, çünkü bu tekbirler zikir değildir.

KIYAM
Kıyam aynı zamanda vakfe, vakfe olmayınca hakikatede vakıf olunamaz. Kıyamla vahyin soluğu sarar tüm bedeni. Gönüller kıyamla durulur ve tazelenir adeta, istikamet denen yolu duruşla anlarız yüce makamları..
Dolayısıyla Müminin velayeti istikamette, yani dosdoğru hakkın huzurunda durmakta.. Her kıyamın her secdenin farkına varmak, el bağlamak, secdelere kapanmak ne güzel duygu olsa gerek. Kelimenin tam anlamıyla hakiki ve huşu içinde kılınan namazla leatifler nuraniyete yükselir, bu böyle biline.
Kıyamda farz olan miktar;
-Tekbir almak,
-Fatiha okumak,
-Sure okumaktır.
Fatiha ruhtur. Nasıl ki ruhsuz ceset ölmeye mahkum olursa, aynen Fatihasız amellerde neşvü nema bulamaz.
Nafile namazlarda kıyam vacip değildir, vacip olursa insanlara bunda zorluk olabilir, ya da nafilelerden uzaklaşabilirler.
Hasta olan kişi ayakta durmaktan aciz ise kıyam ondan düşer, dolayısıyla oturarak eda eder namazı. Oturmaya da gücü yetmezse sırtı üzerine yatarak kılar. Eğer hasta ayakta durmaya gücü yeterde rüku ve secde etmeye gücü yetmezse en faziletlisi oturarak ima ile namazını kılmasıdır. Çünkü bu durum secde haline daha yakındır.
Kıyam yalnız başına meşru bir ibadet değildir, ama secde kıyamsızda meşru bir ibadettir, secde-i tilavette olduğu gibi. Yani secde asıldır. Kıyam secdeye inmek için bir vesiledir sadece.
El bağlamak kıyamın sünnetidir.
Bir kimse imama kıyam halinde yetişerek kıraata başlamadıkça subhanekeyi okuyabilir. Bazı alimler; imama yetişecekse yani rükuya varmadan subhanekeyi okur demişlerdir. Eğer imam kıraatı aşikare okursa subhanekeyi terkeder, hafi(gizli) durumlarda ise subhanekeyi terketmez denilmiştir..
Kıyamdayken imamın önüne geçmemekten kasıt; ölçeklerinin, yani ayak topuklarının onun ölçeklerini geçmemesidir. Aksi takdirde namaz bozulur.
KIRAAT
Kıraat; kendi duyacak kadar okumaktır. Kendisi duyamayacak sesle kıraat okuyuş kıraat sayılmaz. Kıraatın en aşağı sınırı kulağına erişecek sesin çıkmasıdır, yani başkasına işittirmektir, en fazlası ise yakınında olmayanın, ya da birinci safdakilerin işitmesidir. Rasulüllah(s.a.v); Her kim imamla namaz kılarsa imamın kıraatı onun içinde geçerlidir diye buyurmakta. İmama uyan kimseye kıraat men edilir, okursa kerahaten mekruhtur. İmamın kıraati cemaatın kıraatının halefidir çünkü. İmamın okuduğunu bilmek namazın sıhhatine kafi delildir(Hadis). Peygamberimiz(s.a.v), Hz.Bilale bir sureden başka sureye atlamayı yasak etmiş; Bir sureye başladınmı onu benzeri üzerine tamamla diye emir buyurmuştur. Hakeza Hz.Ömer(r.anh) Ebu Musa el Eşariye yazdığı mektupta; sabah ve öğle namazlarında uzun sureleri, ikindi ile yatsıda orta sureleri, akşam namazında ise kısa surelerini oku diye yazmıştır.
Kıraatten maksat;
-Bir fatiha,
-Bir sure veya üç kısa ayet okumaktır, ya da üç ayete tekabül eden otuz harf ihtiva eden
uzun bir ayet okumaktır.Yani Kıraatin farz miktarı bir ayettir. İmamı Azamdan bir rivayete görede üç kısa ayet yahut otuz harfi kapsayacak uzun bir ayettir..
Farz namazların ilk iki rekatında sure okumak vaciptir, son iki rekatında okumak tenzihen mekruhtur.
Besmeleler ayet değildir. Yalnız başına kalan Fatiha ile birlikte surelerin başında besmele çekerse iyi olur. Daha doğrusu Besmele Kuranda ayettir veya değildir diye yorumlarda var. Bu hususta ihtilaf vardır. Yine de Fatiha ile sure arasında besmele çekilirse iyi olur. Ebu Hanife okunmasa iyi olur demiştir, ama okursa mekruh sayılmaz görüşünü de ilave etmeyi ihmal etmemiştir.
Namazda kıraat ve zikirden başka birşeyin okunması katiyyen yasaktır. Ebu Hanife ve İmam Muhammede göre Euzu-besmele çekmek kıraata tabidir. İmam Yusufa göre ise subhanekeye tabidir denmiştir. Euzu-besmele çekmek namaza başlarken uygundur. İmamı Azam ve İmam.Yusufa göre Fatiha ile sure arasında besmele çekmek mutlak surette sünnet değildir görüşündedir.. Euzubillahimineşşeydanirracim demek helaya girmezden önce dahi sünnettir. Bir adam Kuran okumak isterse öncesinde euzu-besmele çekmelidir..
İmamı Azam, namazda kıraatin başka bir dillede olabileceği görüşünden vazgeçip, İmameynin Arapça olması şartı görüşüne dönmüştür. Fakat iftitah tekbirinde döndüğü sabit olmamıştır(Bkz.İbn-i Abidin 2.cilt sh. 256)
Bir kimse Farsça Kuran okumayı adet edinir, yahut Farsça mushaf yazmak isterse men edilir. Ancak bir veya iki ayet yazmak caizdir. Kuran-ı Kerimi yazarda tefsir ve tercümesi yaparsa caiz olur. Farsça asla Kuran değildir. Zira Şeriat örfünde Kuran denilince; Arapçası anlaşılır. Farsça İranlıların dili olup, Arapçadan sonra hem en meşhur, hem de Arapçaya daha yakın bir dildir..
Fatiha bitince imam gizlice amin der. Allahü Teala Fatihayı bu ümmet için ihsan etmiştir çünkü.
Vitir namazında kıraatı aşikare okumak Ramazana mahsus.

RÜKU
Rükuda sırt mutmainne olacak şekilde düzgün olmalıdır.Rüku ile kul, nefsini yumuşatıp itaate geldiğini anlar, bedeni tekrar yatırmakla itaate devam kararını gösterir.. Allah rüku ve secdesi tam olmayan kimsenin namazına itibar etmez, dolayısıyla rüku ve sücud ilahi huzurda eğilmektir, yani tazimde bulunmaktır..
Rükudan sonra beli doğrultmadan secdeye varılırsa namaza bir rüku daha ilave edilmiş sayılır, çünkü biraz eğilmek rükudan sayılır. Kanbur olan kişinin rükusu başını eğmekle olur. Kanbur hali rüku sayılmaz çünkü.
İmama rükuda yetişen kişi tek tekbirle hemen rükuya varmalıdır. Bu tek tekbir hem iftitah hemde rüku tekbiri yerine geçer böylece.
Yalnız kılan rükudan doğrulduktan sonra tesmi ile tahmidi yapar. İmamla kıldığında ise sadece tesmi ile yetinir. İmameyn ona gizlice tahmidi de katmalı demiştir. Tahmidin en efdali Allahümme Rabbena lekel hamddir, daha sonrada Rabbena lekel hamd dir.
Ulemanın rüku ve secdede tesbih ile ilgili üç kavli mevcut olup; Tesbihin üçten az bırakılması mekruh olduğunu beyan edenler var. Üçten fazlası ise tek sayıda bitirmek şartıyla beş, yedi veya dokuza kadar çıkarılmasının müstehap olduğunu, ama bu durumun imam olmayanlar hakkındadır diye hükmünü ortaya koyanlar da var. İmam olursa cemaata bıkkınlık vereceğinden uzatılmaz deniliyor.. Tabi tüm bu görüşler delil yönünden değil tercihe şayan olan tesbihi getirmenin vacip olmasıdır..
SECDE
İnsanın yüzü Cemalullahın aynası. O ayna mahluka yönelirse hayvani vasfa bürünür, ayna hep Allaha doğru olursa hem kendi ruhuna hem de bütün aleme ışık olur. Dolayısıyla yüzümüzü Allaha çevirmek mecburiyetimiz var, yüzümüz secde ederse alnımızda secde pırıltıları gerçekleşir, böylece secde sayesinde kalbimiz pak, yüzümüz ak olur pekala.
Herne ki hayat secdedir. Bu yüzden hayatın nişanıdır secde. Allah öyle buyurmuş; Yüzlerinde secde izinden nişanları vardır(Fetih 29) ayetiyle müminler namaz sayesinde adeta Miraca yükselir, dönüşleride gidişlerinden daha mükemmel olarak alınlarında nur pırıtıları ya da o secde izleri ile emniyette kalcaklar sonsuze dek.
Şeytana secdeden daha ağır geleni yoktur. Kulun Allaha en yakın hali secdedir. Zaten ayeti celilede secde et yaklaş buyruluyor. Bundan dolayı secde de kalbe gelenler şeytandan değil;
-Ya Mevladan,
-Ya Melekten,
-Ya da nefistendir. Çünkü şeytan secde halden hep kaçar. Böylece insan bir ruku, iki
secde ile üç defa nefsine galip gelerek itaate geçer. Hakeza Allahü Teala rüku ve sücudu tamam olmayan kimsenin namazına itibar etmez. Teslimiyete tevazuya aracılık ettiği içindir secde kudsidir.. Yüzlerine nimetin parıltısını tanırsın(Mutaffifın,24), Bir takım yüzlerin ağardığı gün(Al-i İmran,106) ayeti celilenin hikmetince O yüzler melekleri bile imrendirecektir, çünkü secde izleri var hep o alınlarda. İzini sürsem ayağına, yüzümü sürsem toprağına dedirtecek derecededir secde. Beni hatırlamak için namaz kıl(Taha, 14). Demekki; Allahtan başka tüm mabudları dışlayıp Allaha köle olup hürriyeti tadmaktır secde.
Bir kimse Allahtan başkasına secde etse kafir olur, ama kıyam böyle değildir. Secde
aynı zamanda tevazu anlamına gelir, alnı yere koymakla acizliğimizi idrak ederiz.. Secde ile kalbin huzur bulduğunu anlamak, anladığına tazim de bulunmak, heybet, reca ve haya perdesine bürünmek namaza ruh veren öğelerdir. Alına değer veren sadece alın teri değil, taş toprak ve seccadeye değen alındır bizatihi.. Teslimiyete tevazuya aracılık ettiği içindir secde kudsidir.. Yüzlerine nimetin parıltısını tanırsın(Mutaffifın,24), Bir takım yüzlerin ağardığı gün(Al-i İmran,106) ayeti celilenin hikmetince, o yüzler melekleri bile imrendirecektir, çünkü secde izleri var hep o alınlarda.
Secdenin en mükemmel şekli yedi kemik üzerine yapılan, yani iki el, iki diz, iki ayak ve bir alın ile birlikte bütün halde yapılanıdır. Secdeye varıldığında önce iki diz, sonra eller, en sonra da alnı koymalıdır, kalkerden tam tersi sıralama ile kalkılır, yani önce alın, sonra eller, daha sonrada dizler devreye girer. Demek ki, secdede evvela alın konulur kavline itimad edilir, daha sonra burun konulur.Tercih edilen görüş secdede alnın azda olsa bir kısmını yere koymakdır (farz), ekserisini koymak vaciptir.
Secde yüzün bir kısmını yere koymak esastır. Secdede vacip olan alnın çoğunun yere konması, yani burun dahil, çene ve yanak hariçtir. Secdede burun yere konur, alın konmazsa kerahatle caizdir. Alın yere konulduğu halde, burun konmazsa yine caizdir, fakat özrü yoksa mekruhtur.Alın ve burunda secde etmeye mani özür varsa ima ile secde yapılır. Kalabalık veya başka bir özürden dolayı dizler üzerine secde caizdir. Zaruret durumlarda cemaatle namaz kılanların birbirlerinin sırtına secde etmesi de caizdir.
Secde de yerin sertliğini duymak gerekir. Bu duruma engel pamuk türü şeylere secde etmek caiz değildir. Mesela pamuk şiltede secdenin caiz olması için secdenin sertliğini duymak şarttır. Hayvan üzerinde ise secde caiz değildir.
Secde de ayaklarının sadece bir parmağının yere konması ile farz gerçekleşir. Ayak parmaklarını velevki birtanesi olsun kıbleye doğru yere koymak farzdır. Secde ederken iki ayağın parmakları yerden kesilse namaz caiz değildir. Secdede ayakları yere koyma hususunda üç rivayet var:
-Ayakları yere koymanın farz olduğu görüşü,
-Vacip olduğu görüşü ,
-Sünnet olduğu görüşüdür. Hanefilere göre sünnettir.
Secdede topukları birbirlerine yapıştırmak sünnettir. Yani topukları birbirine yapıştırmak hususunu ulema secde hakkında söylemişlerdir.
TEŞEHHÜT
Tahiyyat insanlara Rabblerinden selamdır. Rasulü Ekrem(s.a.v); Kul; es-Selamü aleyna ve ala ibadillahis-salihin dediği vakit bu selam yerde gökte Allahın her salih kuluna ibadet eder buyurmakta çünkü.
Teşehhütten maksat tahiyyatı ..Abdühü ve Rasuluye kadar okumak, sol ayağını yatırıp sağ ayağını dikerek oturmaktır. Son teşehhütte salavatları okumak sünnettir. Rasul-i Kibriya Efendimiz(s.a.v) teşehhütte sol ayağını yatırır, sağ ayağını dikerdi.
SALAVAT:
Ulemamız salavatın ömürde bir defa farz olduğunu söylemişlerdir. Bu namaz içinde veya dışında fark etmez.
Peygamberimizin kendisine salavat getirmesi vacip değildir. Çünkü, Ey iman edenler! hitabı Ona şamil değil. Allahü Teala; Ey İnsanlar! yahut ey Kullarım! gibi hitaplar bunun hilafınadır.
Salavatın faidesinin Peygambere değil sadece salavat getirene aittir. Aslında salavat bir ibadettir, Allaha yakınlaştırır.
Teşmiye ise ancak aksıran kimse hamd ederse vacip olup, karşılığında yerhamükellah diye cevap vermeli. Bir kimse üçden fazla aksırırsa ona teşmit yapılmaz.
Salavat getirmek;
-Kamette,
-Bir yere toplanırken, dağılırken,
-Abdest alırken,
-Kulak çınlarken,
-Bir şey unutulduğu zaman,
-Vaaz ve ilim sohbeti yaparken,
-Rasulü Kibriyanın kabrini ziyaret ederken,
- Duanın başında ortasında ve sonunda,
-Müezzine icabettikten hemen sonra,
-Sual ve fetva yazarken,
-Mescide girip çıkarken vs. salavat getirmek güzeldir(müstehap).
Bir ticaretçi bir elbiseyi açarda onun güzelliğini müşteriye bildirmek için Allahı tesbih ederde yahut salavat getirirse mekruh olur.
Büyüklerden biri meclise girdiğinde de böyle amaçla yapılırsa bu da yasaktır. Dolayısıyla Büyüklerden biri meclise geldiği vakit kendisine yer verilmesi veya ayağa kalkılmasını temin için tesbih etmek yahut salavat getirmek de men edilmiştir.
-Cinsel ilişki esnasında hacette bulunmak,
-Satılan malın meşhur olması durumunda,
-Hata yapıldığı zaman,
-Birşeye şaşmak durumunda,
-Hayvan keserken,
-Aksırmak vs. gibi durumlarda salavat getirilmez denilmiştir.
Kuran okunurken dinlemek vacip olması dolayısıyla, okuma bittikten sonra salavat getirilmesi uygundur. Yine Peygamberimizin adı anıldığında salavat getirilir.
Cimri, ben yanında anılıpta bana salavat getirmeyen kimsedir hadisi şerifi, hadisi okuyana şamil değil, işitenedir...
Allah Rasulü; Her kim bana bir salavat getirirde kabül olunursa Allah o kimsenin seksen yıllık günahını afv eder.. Çünkü salavat getirmek yapılacak duanın kabülüne vesile olur. diye beyan buyuruyor.
Delailül Hayratın birinci faslında Ebu Süleyman Darani; Her kim Allahdan hacat isteyecekse Peygambere çok salavat getirsin sonra hacetini dilesin ve maruzatını salavatla bitirsin. Zira Allah her iki salavatı kabül eder. Aralarındaki duayı bırakmayı keremine yakıştırmaz der.
Abdülhamit Han Peygamberimizin bastığı toprağın yüzü suyu hürmetine, o rahatsız olmasın diye Medine istasyonunun raylarının altına keçe döşetmiştir, işte Peygambere hürmet edebi bu...
Amentüde peygamberlere iman hususunda adet belirlemek yoktur, bütün Peygamberlere iman ettim evveli Adem, ahiri Muhammed Mustafa(s.a.v) demek yeterli. Çünkü bütün peygamberlerin sayısını bilmek mümkün değil. Peygamberimize salatü selam etmekle aslında tüm Peygambereleride selamlamış sayılırız. Peygamberlerin en kiymetlisidir çünkü
O.
SELAM:
Miraçta Efendimize; Ey Rasulüm bütün selam rahmet ve bereketim senin üzerine olsun dendi, tahiyyat işte bu selamın adıdır.
Selam esenliktir ve Selam kalpleri yumuşatır.
Es-Selam ismiyle işlere başlarız, bu ismin yüzü suyu hürmetine bereketleniriz. Yüce Allah sıkıntılarda selamete geçmemizi murad eder hep. Dünya nasıl ki; anne karnına göre selamet ise, cennette dünyaya göre esenliktir. Bu yüzden Darus selam cennettir. Rasulullah(s.a.v); Selamı aranızda yayın(Müslim) buyurmakta, yine Efendimiz(s.a.v) buyurdular ki; Herhangi biriniz bir kardeşiyle karşılaştığında ona selam versin. (giderken) aralarına bir ağaç, bir duvar yahut bir taş girerde tekrar karşılaşırsa bir daha selam verin(Ebu Davud).
Namazda selam verirken; ve berekatühü kelimesini ilave etmek gerekmez, aksi takdirde bidat olur. Sünnet olan es-Selamü aleyküm ve rahmet-ül-ilah dır.
Namazda selam verirkende niyet edilir. Fakat bugün birçok insan bundan bihaber. Fukahadan başka niyet eden kalmamış gibi. Cemaat halinde isek, birinci selamımızı niyet eder sağ omuzumuza başımızı çevirdiğimizde cemaatı, hafaza meleklerini ve imamı selamlarız, doğrusu da budur. Namaz çıkışında ise selam vermekle iyilikleri yazan meleklere ve diğer meleklere, müminlere hatta cinleri selamlarız, böylece selamlamakla aralarına da dahil olmuş oluruz.
Namazda selamı eliyle almak mekruhtur.
Selam;
-Namaz kılana,
-Kuran okuyana,
-Zikir edene,
-Hadis okuyana, hatibe,
-Fıkıh tekrar edene,
-Hüküm için oturan hakime,
-Fıkıh müzakere edenlere,
-Kamet getiren müezzine,
-Müderrise,
-Santraç oyuncusuna,
-Kafirlere,
-Avret yeri açık olana,
-Abdestini bozana vs. selam verilmez, aksi takdirde günahkar oluruz. Fıskını ilan eden fasıka da selam vermek mekruhtur. Yine selam;
-Şarkıcıya,
-Şakacı ihtiyara,
-Gevezeye,
-Sövene,
-Ecnebi kadınlara bakanlara,
-Güvercin uçurana vs. tüm bunların tevbe ettikleri bilinmedikçe selam verilmez.
Kafire selam vermeyi terk et, ama ihtiyaç sözkonusu olduğunda verilirse mekruh değildir.
Şehvetten eminolmak kaydıyla ihtiyar kadınla musafaha yapılabilir.
Selam olsun tüm mazlumlara, selam olsun Allah için mücadele verenlere, selam olsun nefsi ile mücadele edenlere, selam olsun itaat edenlere. Vesselam.
Faydalanılan kaynaklar: İbn-i Abidin, İslam Fıkhı Ansiklobedisi (Prof.Dr.Vehbe Zuheyli), İslam İlmihali(Ömer Nasuhu Bilmen)

NAMAZIN İÇİNDEKİ ŞARTLAR

NAMAZIN İÇİNDEKİ ŞARTLAR

Kimler çevrimiçi